Marokko  

Marokko is 11 keer zo groot als Nederland en heeft bijna 30 miljoen inwoners. De economie van Marokko wordt onder andere gekenmerkt door een gebrek aan eigen kapitaal, een te kleine binnenlandse markt en een gebrek aan hoogopgeleide arbeidskrachten. Daarnaast leeft 19% van de bevolking onder de armoedegrens. Sinds 1983 zijn verschillende sectoren voor een deel geprivatiseerd. Ook heeft  gedurende de laatste jaren een diversificatie van de economie plaatsgevonden. Het BBP groeide in 2004 met 6% en de inflatie lag rond de 1,2%. De werkloosheid is hoog (19%), vooral onder de jongere bevolking. De dienstensector is de grootste sector (41,5%), gevolgd door de industriële sector (35,5%) en de landbouwsector (22,9%). De economie is aan fluctuatie onderhevig door de afhankelijkheid van de landbouwsector, die vaak wordt getroffen door periodes van droogte, en de export.
 
 De handelsbalans van Marokko is negatief. Vooral de teruglopende export van fosfaat en textiel, en de hoge kosten van de import van energie zijn van invloed. De handel met Nederland groeit. De Marokkaanse invoer vanuit Nederland bedraagt 314 miljoen euro. Daarentegen bedraagt de Marokkaanse uitvoer naar Nederland 241,7 miljoen euro. De Nederlandse export vormt ongeveer 2,5% van de totale invoer van Marokko. De voornaamste handelspartners zijn Frankrijk, Spanje, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten. Voornamelijk de taal en de handelscultuur staan een ontwikkeling van de handelsbetrekkingen tussen Marokko en Nederland in de weg. De goederen die Marokko invoert bestaan voornamelijk uit kapitaalgoederen voor de industrie, energie, brandstof, levensmiddelen, drank, tabak en stoffen en accessoires voor de textielindustrie. De Nederlandse export bestaat vooral uit landbouwproducten, levensmiddelen en industriële producten zoals machines, chemische producten en stoffen en garens voor de textielindustrie. Kansrijke sectoren zijn energie en water, bouw en infrastructuur, ICT, toerisme en de sector voedings- en genotmiddelen.
 
In Marokko worden zaken meestal afgehandeld op kantoor. Tijdens deze bijeenkomsten is het raadzaam om een vertrouwensrelatie op te bouwen. Geduld en ruim de tijd nemen voor een afspraak komen ten goede van een persoonlijk relatie, die belangrijk is voor een goede basis. Kennis van de Franse taal is noodzakelijk, omdat de Engelse taal niet goed wordt beheerst door de oudere generatie. Voor een goede communicatie geldt dat documenten dienen te zijn opgesteld in de Franse taal. Tijdens de vastenmaand zijn veel Marokkaanse werknemers niet aanwezig en zijn de werktijden korter. Daarnaast komt, tijdens de ramadan, roken, drinken en eten in de aanwezigheid van Marrokaanse zakenpartners niet ten goede van de relatie. Marokkanen zijn zeer gastvrij. Indien u thuis uitgenodigd wordt, neem dan geen alcoholische drank mee.

Basis landeninformatie

Algemeen

Politieke situatie

Demografie

Geschiedenis

Infrastructuur

Overig

Economische situatie en -structuur

Economische ontwikkelingen

Statistieken

Zakendoen in/met Marokko

Sectoren

Marktbenadering

Beurzen

Investeringsklimaat

Branche informatie

Wet- en regelgeving

Invoerreglementering

Belastingwetgeving

Investeringswetgeving

Arbeidswetgeving

Overige wetgeving

Financiele aspecten

Banken en betalingsverkeer

Exportfinanciering en -subsidies

Kredietverzekering

Praktische wenken

Taal en cultuur

Reis en verblijf

Zakelijke gedragscode

Dag-, week- en vakbladen

Nuttige adressen

Adresgidsen

Overheidsinstanties

Ambassades

Fenedexpress

Hieronder vindt u het laatste artikel uit Fenedexpress over 'Marokko'

Groeiende Nederlandse belangstelling voor Marokko

Volgens ingewijden kan Marokko voor de EU zijn wat Mexico is voor de VS. In nogal wat opzichten is het dat al.

Zo zal een bedrijf als Renault hier de komende jaren een autofabriek opzetten en overweegt Maersk zijn containeractiviteiten uit de haven van Algeciras te verhuizen naar de nieuwe haven Tanger Med. De huidige Koning Mohammed VI is na zijn aantreden in 1999 gestart met de modernisering van de Marokkaanse economie, en de resultaten daarvan zijn alom zichtbaar, o.a. in een sterk verbeterende infrastructuur (wegen, havens en spoorlijnen) die ook grote tot nu nauwelijks ontwikkelde delen van het land openleggen. Marokko doet er ook alles aan en met succes, om de beste partner van de EU te zijn in deze buurregio van de EU, niet alleen op economisch gebied, maar ook op politiek gebied. Hoewel Nederland zeker niet voorop loopt bij de ontdekking van de mogelijkheden die de Marokkaanse markt biedt, is er duidelijk sprake van een groeiende belangstelling. Steeds meer vinden Nederlandse bedrijven hun weg, zeker niet alleen meer de grote multinationals die er al waren, maar ook het dynamischere midden- en kleinbedrijf. Vaak komen ze geheel op eigen kracht, soms ook doen ze een beroep op de beschikbare programma's van de Nederlandse overheid. Regelmatig komt het voor dat bij het overwinnen van de barrières Nederlanders van Marokkaanse oorsprong een zeer positieve rol spelen. De combinatie van Marokko's economische en geografische kenmerken en de Nederlandse technologieën biedt legio mogelijkheden voor vruchtbare samenwerking, onder andere maar niet alleen in de landbouw.

Marokko 2010: beknopte schets van de huidige economie
Instituten als de Wereldbank, de African Development Bank en de EU bestempelen Marokko als een opkomende economie, die globaliseert en toenemende kansen biedt op terreinen als logistiek/transport, water, landbouw, energie en toerisme. Zo scoort het hoog op de lijst van landen die goede faciliteiten bieden voor outsoutcing en off-shoring. Daarnaast is Marokko relatief licht geraakt door de economische crisis en vertoonde in 2009 de hoogste economische groei ( 5,8% op jaarbasis, 7,8% in het laatste kwartaal). Hoewel voor de komende jaren een beperktere groei wordt voorzien blijven de perspectieven uitstekend. Atradius heeft onlangs, gelet op de jarenlange macro-economische stabiliteit, goede solvabiliteit, liquiditeit en kredietwaardigheid, dan ook het landenbeleid op Marokko verruimd; voor Nederlandse ondernemers een teken aan de wand. Tot slot beschikt Marokko vandaag de dag over een speciale status als (handels)partner van de EU, - zo worden onder meer de in- en exporttarieven van en naar de EU tot aan 2012 afgebouwd tot 0met uitzondering van landbouwproducten

Landbouw
De belangrijkste sector in Marokko is de landbouw, 42% van de beroepsbevolking werkzaam is in deze sector en het levert een bijdrage van 15% aan het BNP. Om deze sector in zowel de nationale als internationale markt beter te integreren is in 2008 gestart met het zogenaamde Plan , inclusief bijbehorende fondsen vanuit het nationale budget en financiering vanuit onder andere de EU (MEDA-fondsen) en Wereldbank. Ook de Amerikaanse Millenium Challenge Account ondersteunt dit programma. Het plan heeft grofweg gezegd als doel de sector te moderniseren, schaalvergroting te bewerkstelligen en landbouwgrond ter beschikking te stellen voor private ondernemingen.. Deze doelstellingen worden bewerkstelligd door instrumenten als aanmoedigingspremies voor investeringen in de landbouw en partnerschappen met de regering voor investeerders. De landbouwsector, inclusief tuinbouw, veeteelt, visserij en pluimvee, biedt over het geheel genomen interessante investeringsmogelijkheden, van groei van gewassen tot nieuwe irrigatietechnologieën. Ook zaken als opslagfaciliteiten, transport en infrastructuur bieden interessante kansen. In deze samenhang heeft het Nederlandse Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een hogere prioriteit gegeven aan Marokko en zal de ambassade op dat gebied op korte termijn worden versterkt Noemenswaardig is ook dat Nederland dit jaar op de SIAM in Meknès, de grootste landbouwbeurs van Noord-Afrika, prominent aanwezig zal zijn met een vijftiental bedrijven. Deze beursdeelname wordt verzorgd door het Handels- en Investeringscentrum Marokko in Rotterdam dat een prima partner is voor eenieder die geïnteresseerd is in de Marokkaanse markt (www.hic.nl).

Logistiek en infrastructuur
Het besef dat een opkomende economie niet kan zonder een goede infrastructuur en logistiek, is zeker aanwezig in Marokko. De aanleg van vele kilometers wegen, de modernisering van vliegvelden, de modernisatie en uitbreiding van het spoor (TGV-lijn Tanger Casablanca) en de werkzaamheden in havens zijn hier lopende voorbeelden van. Bijzondere aandacht wordt besteed aan de ontwikkeling van Tanger Med een grote container doorvoerhaven inclusief bijbehorende spoorlijnen en wegen die zich straks bij voltooiing met recht tot de klasse van regionale tophaven kan rekenen. De huidige capaciteit van drie miljoen 20 voet containers wordt nog dit jaar uitgebreid tot 8 miljoen. Tanger Meed zal ook beschikken over een auto terminalvoor een miljoen auto's per jaar, die o.a. geproduceerd gaan worden door Renault. Veel kansen dus voor nieuwe toeleveranciers, naast de al op gang komende offshore activiteiten in de aeronautica en de elektrotechniek. Een eerste Nederlands bedrijf is overigens bezig zich op dit laatste gebeid te ontplooien.

Water

De watersector is bij uitstek een sector waar Nederland een verschil kan maken. Marokko is een land dat kampt met ofwel teveel water, zoals de afgelopen twee winters met overstromingen, met schade aan de landbouw en de infrastructuur tot gevolg, ofwel te weinig met droogte, verzilting van landbouwgronden, verwoestijning, erosie, uitputting van bronnen en gebrek aan drinkwater tot gevolg. In 2009 presenteerde de overheid dan ook een strategie om te komen tot een geïntegreerd waterbeheer om naast de voornoemde zaken ook de problematiek van afvalwater en sanitatie aan te pakken. Belangrijke partners als het Marokkaanse ministerie van Binnenlandse Zaken, de nationale waterleverancier ONEP en het ministerie van Water hebben meerdere malen aangegeven de bestaande samenwerking met Nederland uit te willen breiden. Organisaties als het Amsterdamse Waternet en het IRC in Den Haag hebben intussen partnerschappen met ONEP gesloten. Landen als België en Frankrijk zijn op dit moment al actief, veelal ondersteund door hun hulpprogramma's maar er is zeker plaats voor Nederland in deze voor Marokko, prioritaire sector.

Energie

In november 2009 gaf de Marokkaanse minister voor Energie de aftrap voor de start van een ambitieus overheidsprogramma genaamd Plan Solaire, ter waarde van 9 miljard USD. Doel van dit meerjarenplan, waaraan de Wereldbank en andere internationale financiële instellingen en landen als Japan bijdragen, beoogt de afhankelijkheid en dure import van fossiele brandstoffen te verminderen (95% afhankelijkheid op dit moment). Naast dit omvangrijke programma, dat voorziet in de plaatsing van grote zonne-energiecentrales, is de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in alternatieve energiebronnen zoals wind. Afvalverwerking in combinatie met de opwekking van energie is echter nauwelijks ontwikkeld in Marokko en men kan zeker profiteren van de expertise waarover Nederland op dit vlak beschikt. Momenteel wordt in Noord-Marokko al samengewerkt om op decentraal niveau te komen tot een beter afvalbeheer en -verwerking. Een ander noemenswaardig initiatief waaraan Marokko deelneemt, betreft het Desertec Concept, wat inhoudt dat Marokko door middel van energieopwekking via wind en zon op langere termijn energieleverancier van de EU kan worden. Nederland is nog nauwelijks aanwezig in deze kansrijke sector.

Hoe te opereren binnen de Marokkaanse markt

Gezien de huidige ontwikkelingen biedt Marokko uitstekende kansen op handels- en investeringsgebied. Marokko beseft dat het investeringsklimaat nog verder moet verbeteren en dat zaken als corruptie en onvoldoende transparante overheidsprocedures dienen te worden aangepakt. Mede gestimuleerd door de EU, wordt nu gewerkt aan een hervorming van de rechtspraak, die hopelijk op dit gebied tot verdere verbetering zal leiden. Ook culturele verschillen bestaan wanneer men zaken doet in Marokko; hiërarchie en autoriteit telt nog in dit land en wordt door een ieder gerespecteerd. Een rechtstreekse afwijzing wordt al gauw als onbeleefd beschouwd, daarom kent men vele manieren om een ‘nee' of een twijfel aan te geven, dus een enkelvoudige bevestiging betekent niet noodzakelijk een groen licht. Voor ondernemers is het van belang om deze zaken in het achterhoofd te houden en te investeren in echt goede relaties met zowel de private als publieke sector, onder meer door veelvuldige persoonlijke ontmoetingen. Rekening houdend met deze kleine verschillen en de verbetering van het investeringsklimaat in ogenschouw nemend is Marokko een zeer interessant land om zaken mee te doen.

Kortom, Marokko kent weliswaar hier en daar nog te overwinnen hindernissen, maar biedt tegelijkertijd een scala aan mogelijkheden, met ruimte voor innovativiteit en creativiteit en met zicht op een voorspoedige toekomst.

Hebt u interesse in de activiteiten van de Nederlandse ambassade in Rabat, wenst u aanvullende informatie over de beschikbare EVD-instrumenten voor Marokko of wilt u graag vier keer per jaar de nieuwsbrief ontvangen? Stuur dan een e-mail naar RAB-EA@minbuza.nl. En als u Marokko bezoekt, kom dan langs bij ons kantoren in Rabat of Casablanca.